Projekt „Nature Inspires Design: Biomimicry in NEB”

Od obserwacji przyrody do projektu

W dniach 9–11 czerwca 2026 roku w Bielsku-Białej odbył się projekt „Nature Inspires Design: Biomimicry in NEB”, zorganizowany przez Fundację Ludzie–Innowacje–Design. Wydarzenie było częścią programu satelitarnego New European Bauhaus Festival 2026, odbywającego się równolegle z głównym festiwalem w Brukseli. Warsztaty wspierały także Projekt Arting 2026 „miasto_transformacje”, realizowany w ramach programu Bielsko-Biała – Polska Stolica Kultury 2026.

Zajęcia prowadzono na Górze Trzonka oraz w Centrum Edukacji Przyrodniczej Ekosyntezy. Lokalizacja stanowiła integralny element metody pracy. Uczestnicy analizowali rośliny, grzyby, struktury gleby, obieg wody oraz zależności występujące w lokalnych ekosystemach. Zebrane obserwacje były następnie dokumentowane za pomocą fotografii, rysunków, notatek i schematów.

Biomimikra jako metoda projektowa

Proces prowadziła Maria Haberny — projektantka produktów i koncepcji, specjalizująca się w biomimikrze oraz projektowaniu inspirowanym naturą. Biomimikra nie polega na powierzchownym naśladowaniu biologicznych kształtów. Jej przedmiotem są strategie, mechanizmy i relacje, dzięki którym organizmy oraz ekosystemy przystosowują się do warunków środowiska.

Uczestnicy pracowali według uporządkowanego schematu: określenie problemu miejskiego, odnalezienie analogicznego zjawiska w przyrodzie, analiza jego sposobu działania, a następnie przełożenie rozpoznanej zasady na koncepcję projektową. Przyroda została więc potraktowana nie jako zbiór dekoracyjnych form, lecz jako system wiedzy o adaptacji, gospodarowaniu zasobami i współzależności.

Perspektywę przyrodniczą wniósł Piotr „Gudar” Król — przyrodnik, edukator, botanik i mykolog. Połączenie wiedzy projektowej z rozpoznaniem lokalnych procesów biologicznych pozwoliło uczestnikom uniknąć dosłownych analogii i skupić się na zasadach funkcjonowania obserwowanych organizmów.

Środowiskowe wyzwania miasta

Praca zespołów koncentrowała się na problemach związanych z suszą, niedoborem wody, gwałtownymi opadami, lokalnymi podtopieniami i miejską wyspą ciepła. Punktem wyjścia było pytanie, w jaki sposób organizmy przechwytują wodę, magazynują ją, regulują jej przepływ oraz chronią się przed przegrzaniem.

Na tej podstawie powstały koncepcje systemów retencji, chłodzenia i zacieniania przestrzeni miejskiej. Jedna z grup opracowała rozwiązanie „Free-Flow”, wykorzystujące ruchome elementy do przechwytywania i redystrybucji wody. Inny zespół przedstawił „Chłodnik” — koncepcję nawierzchni ograniczającej nagrzewanie i wspierającej przepływ powietrza oraz wody. Powstał również system małej retencji dla zabudowy, inspirowany sposobem, w jaki torfowce pochłaniają, przechowują i stopniowo oddają wodę.

Rezultatem warsztatów nie były gotowe produkty, lecz modele rozwiązań wymagające dalszego rozwoju, badań materiałowych i weryfikacji technicznej. Istotą procesu było przejście od rozpoznania zjawiska przyrodniczego do świadomie zdefiniowanej zasady projektowej.

Projekt Arting 2026 „miasto_transformacje”

Warsztaty stanowiły część szerszej refleksji rozwijanej przez Projekt Arting 2026. Tematem tegorocznej edycji są miejskie transformacje rozumiane jako przemiany środowiskowe, technologiczne, gospodarcze, społeczne i kulturowe. Konkurs kieruje uwagę na rolę wzornictwa w rozpoznawaniu tych procesów oraz tworzeniu rozwiązań odpowiadających na rzeczywiste potrzeby miasta i jego mieszkańców.

Edycja 2026 obejmuje cztery obszary projektowe: współczesną interpretację samochodu Beskid, małe obiekty latające, nowe napędy w pojazdach użytkowych oraz otwartą kategorię koncepcji związanych z transformacją miasta. Warsztaty biomimikry rozwijały przede wszystkim ostatni z tych obszarów, wprowadzając do niego perspektywę odporności klimatycznej, retencji, bioróżnorodności i projektowania opartego na procesach naturalnych.

Projekt Arting 2026 jest także początkiem rozwijania nowej formuły Arting 365. Jej założeniem jest przejście od konkursowego wyboru koncepcji do procesu obejmującego dalszą pracę projektową, prototypowanie i poszukiwanie możliwości wdrożenia. W tym ujęciu warsztaty „Nature Inspires Design” pełniły funkcję laboratorium problemów i metod. Pokazały, że pierwszym etapem projektu nie musi być tworzenie przedmiotu, lecz dokładne rozpoznanie środowiska, użytkowników i relacji tworzących miejski system.

Miasto jako ekosystem

Ważnym wnioskiem z warsztatów było odejście od rozumienia natury jako elementu dodawanego do miasta. Miasto samo jest ekosystemem, w którym krążą woda, energia, materia i informacja. Funkcjonują w nim ludzie, rośliny, zwierzęta, mikroorganizmy, infrastruktura oraz procesy gospodarcze i społeczne.

Projektowanie takiego środowiska wymaga uwzględnienia nie tylko formy i funkcji pojedynczego obiektu, lecz również jego wpływu na temperaturę, gospodarkę wodną, różnorodność biologiczną i warunki życia innych organizmów. Biomimikra może wspierać ten proces, ponieważ kieruje uwagę z gotowego kształtu na mechanizmy regulacji, regeneracji i przystosowania.

Program uzupełniły spotkania z zaproszonymi gośćmi. Ewa Trzcionka przedstawiła założenia Nowego Europejskiego Bauhausu, Piotr Damasiewicz wprowadził temat dźwięku i uważnego słuchania otoczenia, natomiast Jarosław Pyrdoł rozszerzył obszar obserwacji o nocne niebo i astronomię. Poszczególne perspektywy łączyła praktyka świadomego poznawania miejsca przed rozpoczęciem projektowania.

Rezultaty warsztatów

Efektem projektu są koncepcje przygotowane przez zespoły uczestników oraz dokumentacja procesu: fotografie, rysunki, analizy biologiczne i plansze projektowe. Materiały pokazują kolejne etapy pracy — od sformułowania wyzwania, przez wybór naturalnego modelu, po propozycję rozwiązania.

„Nature Inspires Design: Biomimicry in NEB” połączył edukację przyrodniczą z metodyką projektową i tematyką miejskich transformacji. Warsztaty pokazały, że projektowanie miasta odpornego na zmiany klimatu powinno rozpoczynać się od rozpoznania procesów zachodzących w jego otoczeniu, a nie od tworzenia kolejnych odizolowanych obiektów.