Jak chronić lotnicze dziedzictwo

Autor: Jacek Kachel
Data publikacji: 17 kwietnia 2026

Spotkanie pod hasłem „90 lat projektowania i budowania szybowców w Bielsku-Białej” odbyło się 15 kwietnia w siedzibie Fundacji Ludzie–Innowacje–Design. Służyło ustaleniu sposobu, w jaki będzie upamiętniane i promowane przemysłowe dziedzictwo regionu, a w szczególności unikatowa historia bielskiego szybownictwa.

Spotkanie zorganizowano w ramach wieloletniego programu Projekt Arting — wzornictwo / dziedzictwo jako część programu Polskiej Stolicy Kultury 2026. Obecni na nim przedstawiciele nauki, przemysłu i sztuki szukali odpowiedzi na kluczowe pytanie: czy działania na rzecz ochrony przemysłowego dziedzictwa są dziś potrzebne?

„Jesteśmy projektantami związanymi z Projektem Arting, który ma 30 lat. 10 lat temu podjęliśmy — w ramach Artingu — próbę ochrony dziedzictwa wzorniczych ikon tego miasta, czyli szybowców, samochodów, bielskich mebli czy bielskiej wełny. Teraz skoncentrowaliśmy się na bielskich szybowcach, ponieważ była to ważna rzecz, a pamięć o niej szybko ucieka. Dlatego założyliśmy społeczne archiwum wzornictwa i to jest to, o czym dzisiaj rozmawiamy” — mówił prezes Fundacji Ludzie–Innowacje–Design Jacek Graś.

Jak wyjaśniał Jacek Graś, fundacja chciałaby przystosować swoją siedzibę do funkcji społecznego muzeum i zgromadzić w niej materiały dotyczące lotnictwa.

Ważnym założeniem projektu społecznego archiwum wzornictwa jest zdanie Tomasza Manna: „Kultura to umiejętność dziedziczenia”, zacytowane przez prof. Ewę Chojecką przy okazji starań Bielska-Białej o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029.

„Na ten aspekt kultury chcieliśmy zwrócić uwagę w tegorocznej edycji Projektu Arting 2026 miasto_transformacje — 3 wieki kultury przemysłowej Bielska-Białej” — podkreślił Jacek Graś.

Już obecnie w siedzibie fundacji prezentowana jest kolekcja artefaktów związanych z przemysłem szybowcowym i zakładami szybowcowymi. Choć wiedza na ten temat nie jest dziś powszechna, w przeszłości Bielsko-Biała była na całym świecie kojarzona z najlepszymi szybowcami.

Dziś sytuacja wygląda inaczej, ale jest to problem dotyczący całego świata — liczba szybowców produkowanych globalnie jest coraz mniejsza. Wynika to również ze względów praktycznych: wznosić się pod obłoki można obecnie na przykład na paralotni, bez konieczności angażowania całej organizacji aeroklubu.

„Zakłady produkujące szybowce były kuźnią talentów — fachowców, którzy nadal tworzą przemysł lotniczy w regionie. Mam nadzieję, że grupa osób w tej chwili tu zebranych będzie pomocna przy sformułowaniu założeń dotyczących przyszłego działania i promowania tego filaru gospodarki w Bielsku-Białej i okolicy” — mówił Zbigniew Michniowski, były prezydent Bielska-Białej, zajmujący się niegdyś wzornictwem przemysłowym.

„Zbliża się 90. rocznica otwarcia lotniska w Aleksandrowicach i 80-lecie projektowania szybowców w Bielsku-Białej. Stąd też dzisiejsze spotkanie, podczas którego chcemy znaleźć sposób na utrwalenie tego dziedzictwa. Mamy nadzieję, że zrodzi się większe zainteresowanie tematem, że stanie się on popularniejszy wśród naszych decydentów, organizacji i pasjonatów. Chodzi o to, żeby Bielsko-Biała było postrzegane nie tylko jako kraina Bolka i Lolka i Małego Fiata, ale także jako kraina przemysłu szybowcowego w Polsce, jaką na pewno jest” — mówił Ireneusz Żołnierczyk, były szybownik i konstruktor, pasjonat lotnictwa oraz lotniczy bibliofil.

W spotkaniu wzięli udział także: rektor Uniwersytetu Bielsko-Bialskiego Jacek Nowakowski, pracownicy UBB — inżynier Tomasz Gancarczyk i historyk Maciej Bujakowski, lotnik i konstruktor Edward Margański, wiceprezes zarządu Śląskiego Klastra Lotniczego Jarosław Bulanda, Anna Zgierska z Wydziału Kultury i Promocji Urzędu Miejskiego, Mateusz Bielesz z Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej — Starej Fabryki, Tomasz Kawa — ojciec słynnego szybownika Sebastiana Kawy, oraz Andrzej Stokłosa, dyrektor bielskiego Zespołu Szkół Technicznych i Handlowych.

Dyskusja pozwoliła zebrać różnorodne perspektywy: historyczne, społeczne, projektowe i gospodarcze. Stała się również punktem wyjścia do dalszych działań związanych z ochroną, dokumentowaniem i popularyzacją lotniczego dziedzictwa Bielska-Białej.

https://bielsko-biala.pl/aktualnosc/jak-chronic-lotnicze-dziedzictwo